Konopnicka patronuje ulicy ciągnącej się od centrum do osiedla Wenecja

Jest patronką sporej ulicy, która od prostopadłej ulicy Raszkowskiej ciągnie się aż do osiedla Wenecja. Znajduje się przy tej ulicy i niewielkie targowisko, i poczta, domy w zabudowie jednorodzinnej, bloki i Park Północny.
Maria Konopnicka (1842-1910) – to jedna z wybitniejszych przedstawicielek polskiego realizmu, zaprzyjaźniona z Elizą Orzeszkową, którą poznała na warszawskiej pensji sióstr sakramentek. Konopnicka była poetką (chociaż jej epoka – pozytywizm, nie była dla tej dziedziny literatury łaskawa) i pisarką, autorką nowel, szkiców krytycznych oraz gatunku określanego jako „obrazek”. Poeta dwudziestolecia Jan Lechoń tak oceniał jej nowele w swoich Dziennikach:

(…) była ona chyba największym nowelistą polskim. ,,Banasiowa”, ,,Urbanowa”, ,,Nasza szkapa” – to arcydzieła, bardzo ludzkie, ale bez cienia sentymentalizmu, bardziej, myśli się, niż Sienkiewicz.

Była również tłumaczką – to ona przetłumaczyła dla polskiego czytelnika opowiadania Edmunda Amicisa Serce. Była również działaczką patriotyczną i społeczną, żywo reagującą na wszystko, co działo się w rozdartej zaborami Polsce. Jej Rota i O Wrześni są dowodem na angażowanie się Konopnickiej w walkę Wielkopolan z germanizacją. Zresztą Wielkopolska była jej bardzo bliska. Urodziła się wprawdzie w Suwałkach, w rodzinie Józefa i Scholastyki Wasiłowskich, ale od 1849 roku, wraz z rodzicami i licznym rodzeństwem mieszkała w Kaliszu, na Warszawskim Przedmieściu, na parterze pałacu Puchalskich (obecnie pl. Jana Kilińskiego 4).

W Kaliszu, w 1854 roku, zmarła matka Marii i wychowanie gromadki dzieci objął ojciec. Był to człowiek wykształcony, prawnik, miłośnik literatury, bardzo religijny i patriota. Prowadził z dziećmi poważne rozmowy i czytał im poważne dzieła filozoficzne i poezje romantyków.
W 1862 roku Maria poślubiła Jarosława Konopnickiego, ziemianina herbu Jastrzębiec. Ona miała lat dwadzieścia (w owych czasach to już niemal staropanieństwo!), on był dwanaście lat starszy. Do Konopnickiego należał majątek Bronowo koło Podębic. Małżeństwo zawarła z podobnych pobudek, co Orzeszkowa – tak wypadało. W jednym z listów do przyjaciółki zwierzała się, że wydano ją za przeżytego hulakę i człowieka już niemłodego, który wykorzystał jej dziecinną uległość.

Maria urodziła mężowi ośmioro dzieci, dwoje zmarło krótko po narodzeniu. Ta spora gromadka to: Tadeusz (1863), Zofia (1866), Stanisław (1867), Jan (1868), Helena (1870), Laura (1872).

Wróćmy jednak do pierwszego roku po ślubie. Po wybuchu powstania styczniowego, z mężem i niemowlęciem (syn Tadeusz), Konopnicka wyjechała za granicę. Tymczasem w powstaniu zginął jej jedyny brat, student Politechniki. W jej wspomnieniu o bracie pojawia się ton przypominający nowelę Orzeszkowej Gloria Victis:

O mogile twojej ptacy tylko wiedzą, a zna ją rosa polna, co przychodzi płakać nad samotnymi grobami.

Pasje literackie i miłość do książek mąż Konopnickiej uważał za dziwactwo. W 1872 roku, po sprzedaży zrujnowanego Bronowa, zamieszkali w Gusinie. W tym samym czasie jej utwory poetyckie spotykają się z przychylną oceną Sienkiewicza. Konopnicka postanawia uniezależnić się od męża – w 1876 roku następuje ich separacja. Od tej pory ma na swoich barkach troskę o sześcioro dzieci i przenosi się z nimi do Warszawy. Z mężem utrzymuje kontakt, ceni jego oddanie chłopom, wykupywanie ich od służby w carskim wojsku i udzielanie biednym pomocy. Jednak zarzuca mu, że zupełnie zaniedbuje własne dzieci i nie troszczy się o wychowanie i wykształcenie synów. W Warszawie nie tylko poświęca się pracy literackiej. Aby utrzymać i wykształcić dzieci, udziela lekcji z języków obcych, znała doskonale niemiecki, rosyjski, włoski, francuski, angielski i czeski. Zajęła się również tłumaczeniami. W liście do Orzeszkowej pisała:

Stronnictwem, do którego należę duszą i ciałem, są dzieci moje. Poza nimi istnieje dla mnie tylko świat myśli i pracy.

Konopnicka była kobietą o oryginalnej urodzie, miała wspaniałe rude włosy, delikatne rysy twarzy. Miała sporo adoratorów i to nawet młodszych od siebie; po samobójstwie odrzuconego przez nią adoratora Maksymiliana Gumplowicza, mężczyźni nazywali ją między sobą kobietą fatalną. W 1903 roku poetka otrzymała w darze od narodu dworek w Żarnowcu na Pogórzu Karpackim.

Maria Konopnicka zmarła we Lwowie w październiku 1910 roku. Spoczywa na Cmentarzu Łyczakowskim. Na nagrobku widnieje napis:

Proście wy Boga o takie mogiły,
Które łez nie chcą, ni skarg, ni żałości,
Lecz dają sercom moc czynu, zdrój siły
Na dzień przyszłości

Konopnicka jest autorką między innymi Roty, O Wrześni, poematów Imagina, Pan Balcer w Brazylii, tomików wierszy, zbiorów nowel i książek dla dzieci: Na jagody, Co słonko widziało, O krasnoludkach i sierotce Marysi. ■

Donata Dominik-Stawicka